Marlaska: CNI waarschuwde niet vóór massale toestroom naar Ceuta

Marlaska zegt dat geen inlichtingenrapport Binnenlandse Zaken bereikte

Marlaska deed de uitspraak bij de regeringsdelegatie in Ceuta, nadat hij politiecommandanten had ontmoet die verantwoordelijk waren voor de operatie. Op de vraag of de inlichtingendiensten hadden gewaarschuwd dat een massale aanval op de grens kon plaatsvinden, antwoordde de minister: “Nee, er is geen rapport over de situatie die zich heeft voorgedaan.”

Dat onderscheid staat centraal in het politieke geschil dat zich nu rond de crisis aftekent. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken is verantwoordelijk voor de bewaking van de Spaanse grenzen, terwijl het CNI de inlichtingendienst van het land is. Regeringsbronnen die door La Vanguardia werden aangehaald, zeiden dat Binnenlandse Zaken geen informatie had ontvangen waaruit bleek dat duizenden mensen uit verschillende Marokkaanse steden richting Ceuta trokken, op zoek naar een mogelijkheid om over te steken.

Volgens die bronnen werd de regering verrast en had de impact mogelijk beperkt kunnen worden als relevante inlichtingen Binnenlandse Zaken vooraf hadden bereikt. Ze zeiden ook dat de aandacht van het ministerie zich aan het begin van de week had gericht op branden die centraal Spanje troffen. Die uitleg maakt niet duidelijk of er elders binnen de staat wel een waarschuwing bestond, alleen dat Marlaska zei dat een dergelijk rapport zijn ministerie niet had bereikt.

“Nee, er is geen rapport over de situatie die zich heeft voorgedaan.”

Fernando Grande-Marlaska, Spaanse minister van Binnenlandse Zaken

De vraag waarvoor de Spaanse instellingen staan

De crisis in Ceuta escaleerde binnen enkele dagen

Het verslag van La Vanguardia beschrijft een escalatie en niet één op zichzelf staande grensoverschrijding. Eerder in de week had Ceuta te maken met een aanhoudende aankomst van mensen die vanuit Marokko kwamen zwemmen. Die beweging zette het opvangsysteem van de stad al onder druk, maar had nog niet de omvang van de latere toestroom bereikt.

Ook de juridische context veranderde. Het Spaanse Hooggerechtshof had onlangs geoordeeld dat directe terugdrijvingen niet konden worden toegepast op migranten die op zee waren onderschept terwijl ze probeerden Ceuta of Melilla te bereiken. De uitspraak veroorzaakte niet de massale beweging die in het verslag wordt beschreven, maar maakte wel deel uit van de operationele context voor autoriteiten die aankomsten over zee afhandelden. EFE berichtte over de uitspraak van het Hooggerechtshof over onderscheppingen op zee.

De opeenvolging zoals die in de berichtgeving wordt beschreven

1. Eerder in de week gingen de aankomsten over zee door, waardoor de druk op het al verzadigde opvangsysteem van Ceuta verder toenam.
2. Tegen donderdagmiddag veranderde de situatie scherp: honderden mensen kwamen zowel zwemmend als te voet binnen, terwijl Marokkaanse gendarmes volgens het verslag de indruk wekten dat ze de beweging lieten doorgaan.
3. Tegen zaterdag had Marlaska de schatting van de regering van de toestroom verhoogd tot maximaal 60,000 mensen, terwijl de stad probeerde de normale activiteiten te herstellen en terugkeer via het grensgebied van El Tarajal te organiseren.

De gemelde omvang van het voorval lag ver boven de cijfers die in de eerste helft van het jaar waren geregistreerd. Europa Press had in die periode 2,580 irreguliere binnenkomsten in Ceuta gemeld, zonder maritieme aankomsten in het verslag. Dat eerdere cijfer maakt duidelijk waarom de latere beweging als een buitengewone gebeurtenis werd beschouwd en niet als een routinematige toename.

Het geschil over wat Marokko wist

Marlaska heeft volgehouden dat Marokko geen bedreiging vormt voor Spanje en noemde Rabat een “werkelijk betrouwbare partner”. De Spaanse regering heeft ook publiekelijk gezegd dat Marokko gedurende de hele crisis heeft meegewerkt.

Die positie wordt in het verslag in twijfel getrokken door aangehaalde politiebronnen. Een commandant van de Guardia Civil zei dat er geen twijfel over bestond dat de Marokkaanse autoriteiten bussen hadden opgemerkt die in Fnideq, ook bekend als Castillejos, aankwamen, voordat ze zich afzijdig leken te houden toen de massale binnenkomst begon. De vraag van de bron was rechtstreeks: als Marokko een betrouwbare partner is, waarom is die informatie dan niet met Spanje gedeeld?

Het verslag presenteert die beschuldiging niet als een vaststaande bevinding van een onderzoek. Het schetst een contrast tussen de diplomatieke beoordeling van de regering en de visie van een politiebron die bekend is met de grensoperatie. Dat contrast is belangrijk omdat de inlichtingenvraag verder reikt dan het CNI: het gaat ook om de informatie waarover de Marokkaanse autoriteiten beschikten en om de vraag of een relevante waarschuwing aan Spanje is doorgegeven.

“Als Marokko een betrouwbare partner is, waarom heeft het die informatie dan niet met Spanje gedeeld?”

Vraag toegeschreven aan politiebronnen in het verslag van La Vanguardia

Ceuta begint te herstellen, terwijl de grens onder druk blijft staan

Tegen zaterdag begon Ceuta een zekere mate van normaliteit te hervinden. Winkels gingen weer open, hoewel honderden Marokkaanse staatsburgers op straat bleven nadat ze een tweede nacht buiten hadden doorgebracht. Volgens het verslag keerden meer mensen terug naar Marokko via dezelfde golfbreker van El Tarajal waarlangs ze waren binnengekomen.

De autoriteiten waren begonnen met het plaatsen van barrières langs de grens. De constructie werd omschreven als 500 meter lang en bedoeld om verdere aankomsten te ontmoedigen. De plaatsing ervan is een onmiddellijke fysieke reactie, maar beantwoordt niet de eerdere vraag of de beweging eerder had kunnen worden geïdentificeerd.

De menselijke tol die La Vanguardia meldde, bedroeg minstens 67 doden. Het voorval legde ook de grenzen van de opvangcapaciteit van Ceuta bloot: wat aanvankelijk was omschreven als een aanhoudende maar beheersbare aankomst, werd een plotselinge toestroom die de lokale diensten buiten hun normale operationele omstandigheden bracht. Andere berichtgeving beschreef de stad als geconfronteerd met een noodsituatie en documenteerde de druk rond het Tijdelijk opvangcentrum voor immigranten.

De belangrijkste cijfers die in verband met het voorval zijn gemeld, zijn:

De onmiddellijke reactie aan de grens

Wat na de verklaring van de minister onbeantwoord blijft

De verklaring van Marlaska maakt het standpunt van de regering duidelijk: het CNI heeft Binnenlandse Zaken geen rapport verstrekt waarin voor de massale toestroom werd gewaarschuwd. Daarmee is op zichzelf niet opgelost of er binnen andere Spaanse instellingen wel informatie bestond, wat de Marokkaanse autoriteiten vóór de grensoverschrijdingen wisten, of de reactie aan de grens vóór de snelle escalatie op donderdag had kunnen worden aangepast.

Voor Spanje valt de verantwoordingskwestie daarom uiteen in verschillende afzonderlijke vragen. Eén vraag betreft het verzamelen en verspreiden van inlichtingen. Een andere gaat over de operationele paraatheid van de grens- en opvangsystemen. Een derde betreft de Spaanse beoordeling van de samenwerking met Marokko, een partner die de regering betrouwbaar blijft noemen, ook terwijl politiebronnen betwisten of informatie is achtergehouden.

De vragen waarvoor de autoriteiten nu staan

• Of een Spaanse dienst de beweging van mensen en bussen richting Fnideq had geïdentificeerd voordat de massale grensoverschrijdingen begonnen.
• Of relevante informatie was doorgegeven aan het Spaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken, dat verantwoordelijk is voor de bewaking van de grens.
• Wat de Marokkaanse autoriteiten wisten over de naderende beweging en waarom de informatie volgens politiebronnen niet werd gedeeld.
• Of eerdere inlichtingen Spanje in staat zouden hebben gesteld de druk op het opvangsysteem van Ceuta te verminderen en de omvang van de crisis te beperken.

Die vragen zullen bepalen of het voorval voornamelijk wordt beoordeeld als een onverwachte noodsituatie aan de grens, of als een verzuim om te handelen op basis van informatie die ergens binnen de Spaans-Marokkaanse veiligheidsrelatie beschikbaar was. Vooralsnog bevat het openbare dossier Marlaska’s ontkenning van een waarschuwing aan Binnenlandse Zaken, de verdediging van Marokko door de regering en een relaas van een politiebron dat zowel de betrouwbaarheid van de informatiestroom als de verklaring waarom Ceuta onvoorbereid werd getroffen ter discussie stelt.